Áskoranir íslensks sjávarútvegs á alþjóðavettvangi

Efnahagsgreining Samtaka atvinnulífsins
21. september 2015

Blikur eru nú á lofti fyrir íslenskan sjávarútveg. Viðskiptabann Rússlands, möguleg lokun Nígeríumarkaðar, áhyggjur af lækkandi heimshagvexti ásamt lakari samkeppnisskilyrðum samhliða styrkingu raungengis eru allt þættir sem snerta atvinnugreinina, tekjur hennar og þar með heildarhagsmuni þjóðarbúsins. Þetta kemur fram í nýrri greiningu efnahagssviðs Samtaka atvinnulífsins. 

Mikilvægi sjávarútvegs í íslensku efnahagslífi er óumdeilt. Framlag fiskveiða og fiskvinnslu til landsframleiðslu var 8,4% á síðasta ári og er greinin ein af stærstu útflutningsgreinum landsins. Heildarútflutningsverðmæti sjávarafurða var 244 ma.kr. á síðasta ári eða sem nemur fjórðungi af heildarútflutningi þjóðarbúsins. Þá námu bein opinber gjöld sjávarútvegsins alls um 26,4 ma.kr. árið 2013. Á síðasta ári störfuðu ríflega 9.000 manns við fiskveiðar og fiskvinnslu en það jafngildir um 5% af heildarfjölda starfandi á Íslandi.

Mest eru áhrifin af innflutningsbanni Rússa. Efnahagssvið SA hefur metið þau á bilinu 11-17 ma.kr. en hlutfallslega hefur bannið mest áhrif á Ísland af löndum EES. Lokun Nígeríumarkaðar gæti einnig leitt til um 6 ma.kr. samdráttar í útflutningsverðmætum en landið er helsti markaður Íslendinga fyrir þurrkaðar afurðir. 

Viðskiptabann Rússa snýr aðeins að matvælum og kemur sér því einstaklega illa fyrir Íslendinga þar sem þau eru yfir 40% af vöruútflutningi okkar. Þetta er langhæsta hlutfallið á meðal landa evrópska efnahagssvæðisins þar sem matvæli eru að meðaltali 11% af vöruútflutningi. Viðskipti Íslands og Rússlands munu þar með nánast hverfa þar sem ríflega 80% af útflutningi okkar til landsins eru matvæli.

undefined

*Tölur fyrir Ísland m.v. það sem fer til Rússlands skv. opinberri skráningu, með viðskiptabanni er áætlun.
**Án viðskiptabanns: sept. 2013-feb. 2014. Með viðskiptabanni: sept. 2014-feb2015

Áhrif viðskiptabannsins og lokun Nígeríumarkaðar á byggðarlög í landinu eru mismunandi en tekjutap sjómanna og landverkafólks við uppsjávarveiðar og vinnslu vegna viðskiptabanns Rússa hafa verið metin 1-2,5 ma.kr. á ársgrundvelli. Það jafngildir 5-10% tekjutapi fyrir sjómenn og 18%-40% fyrir landverkafólk á ársgrundvelli. Sveitasjóðir gætu þar með orðið af 143-364 m.kr. útsvarstekjum og þar að auki myndi aflagjald lækka um allt að 43 m.kr.

Lakari heimshagvöxtur gæti einnig haft sín áhrif en fyrir hverja prósentu lækkun á heimsmarkaðsverði á fiski dragast útflutningsverðmæti saman um 2,4 ma.kr. Lækkun olíuverðs hefur þó að sama skapi dregið úr olíukostnaði útgerða, þó að sögulega sé það enn hátt.  Út frá fylgni heimsmarkaðsverðs á olíu við olíukostnað útgerða á föstu gengi má gera ráð fyrir að ef að olíuverð helst óbreytt út árið gæti sparnaðurinn á þessu ári í formi lægri rekstrarkostnaðar numið allt að 6,5 ma.kr. eða á bilinu 30-40% af olíukostnaði útgerða.

Heildaráhrif þessara þátta á þjóðarbúið eru skv. útreikningum efnahagssviðs SA neikvæð um á bilinu 16-21 ma.kr. eða sem nemur um 0,7%-0,9% af landsframleiðslu.

undefined

Sjá nánar:

Íslenskur sjávarútvegur: Blikur á lofti á alþjóðavettvangi (PDF)

Viðburðir