Þegar rætt er um sjávarútveg og hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu er gjarnan vísað til svonefndra deilistofna. Það eru fiskistofnar sem ganga um lögsögu fleiri en eins ríkis og því þurfa hlutaðeigandi ríki að semja um nýtingu þeirra og skiptingu aflaheimilda. Fyrir Ísland skipta þar mestu máli loðna, norsk-íslensk síld, kolmunni, makríll, grálúða, gullkarfi og úthafskarfi.

Þessir stofnar hafa mikla þýðingu fyrir íslenskt atvinnulíf. Útflutningsverðmæti þeirra nema vel yfir 100 milljörðum króna á ári og veiðarnar eru undirstaða atvinnu og verðmætasköpunar víða um land. Þess vegna skiptir miklu máli að fyrir liggi skýr mynd af því hvernig farið yrði með ákvörðunarvald um nýtingu þeirra ef Ísland gengi í Evrópusambandið.

Samkvæmt sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB fer sambandið með ákvörðunarvald um verndun og stjórnun lifandi auðlinda hafsins á þeim sviðum sem stefnan tekur til. Jafnframt kemur ESB fram fyrir hönd aðildarríkjanna í alþjóðlegum samningaviðræðum þegar um sameiginlega hagsmuni þeirra er að ræða. Það leiðir af sér að aðildarríki fara ekki lengur hvert um sig með samningsumboð gagnvart þriðju ríkjum á þessum sviðum.

Hátt miðað

Í umræðuþættinum Silfrinu benti Kolbeinn Árnason, ráðuneytisstjóri atvinnuvegaráðuneytisins, á þessa staðreynd. Hann sagði að þegar sameiginlegir hagsmunir aðildarríkja væru fyrir hendi kæmi Evrópusambandið fram fyrir þeirra hönd í alþjóðlegum samningum. Af þeirri ástæðu væri það „dálítið hátt miðað“ að ætla að Ísland héldi óbreyttu forræði yfir samningum um deilistofna eftir aðild.

Engar rauðar línur

Svipað má lesa út úr áliti meirihluta utanríkismálanefndar Alþingis. Þar er lögð áhersla á að gæta hagsmuna Íslands og leita leiða til að tryggja beina aðkomu Íslands að samningaferli um deilistofna. Það er raunar erfitt að ráða hvað þetta þýðir í raun. Ekkert kemur fram um það hvaða samningsskilyrði af hálfu Íslands verði talin ófrávíkjanleg í hugsanlegum aðildarviðræðum. „Rauðu línurnar“ sem um hefur rætt er hvergi að finna. Þá er hvergi vikið að yfirlýsingum formanna ríkisstjórnarflokkanna um að halda yfirráðum yfir auðlindum eða hvernig beri að færa þær yfirlýsingar til samningsmarkmiða.

Einn fær og af öðrum tekið

Ef samningsumboð vegna deilistofna færist til Evrópusambandsins tekur Ísland áfram þátt í stefnumótun og ákvörðunum innan stofnana sambandsins, en fer ekki lengur eitt með ákvörðunarvald gagnvart öðrum ríkjum. Þá geta komið upp aðstæður þar sem Evrópusambandið þarf að samræma ólíka hagsmuni aðildarríkjanna við gerð alþjóðlegra fiskveiðisamninga. Í slíkum samningum við önnur ríki gæti sambandið til að mynda ákveðið að gefa eftir hlutdeild í tilteknum stofni sem Ísland hefur verulega hagsmuni af, s.s. loðnu eða norsk-íslenskri síld, í skiptum fyrir hlutdeild í stofni sem önnur aðildarríki en Ísland nýta og njóta góðs af. Ísland hefði því ekki vald á eigin hagsmunum og við gætum orðið af verulegum verðmætum.

Af þessum sökum er mikilvægt fyrir kjósendur að vita fyrir fram hvaða undanþágur stjórnvöld telja raunhæfar og hvaða „rauðu línur“ þau hyggjast setja fram til að verja íslenska hagsmuni. Það er grundvallarforsenda að Íslendingar fái að vita hvernig á málum verður haldið áður en gengið er til atkvæða um áframhaldandi viðræður um aðild að ESB. Ekki eftir á.